नमस्कार

नमस्कार

Pages

Saturday, 10 July 2010

नको ग तोलू...

ती मला एकदा म्हणाली,
"तुझं सुख अपार... दुखः गुंजेएव्हढं"

म्हटलं, खरं आहे बाई.
फक्त त्या सुखसागरात तरंगता येतं...
आणि ही चिमुकली गुंज...हृदयात घुसलीय...
अशी अडकलीय की ते बंद पडावं.

चढउतार


आमच्या जिन्याला अकरा पायऱ्या. जसजसा आईबाबांचा हात सुटला तसंतसं जिन्यावरून खाली उतरताना, सुरुवातीला एक पायरी चुकवत, हळहळू मी नऊ पायऱ्या एकत्र चुकवण्याचे कौशल्य आत्मसात केले होते. ह्या शिक्षणाला मला वाटतं, मी पाच वर्षांची असताना सुरुवात केली आणि पुढच्या वर्षभरात दहाव्या पायरीवर उभे रहाणे आणि पुढच्या क्षणाला धाडकन खाली जमिनीवर अवतीर्ण होणे जमून गेले. अशोक वृक्षावरून, हनुमानाने सीतेसमोर अचानक मारलेल्या उडीसमान. जिना चढताना मात्र एकदम चौथ्या पायरीवर पाउल ठेवणे फक्त शक्य झाले. पाचव्या पायरीपर्यंत पाय ताणणे काही जमले नाही.

आयुष्याची घसरण बऱ्याचदा वेगातच होते नाही का?
आणि प्रगतीची चढण...कष्टांची...वेळखाऊ.

तू माझा!

दोन तीन वर्षांपूर्वी रत्नागिरी कोर्टात खेटा घालण्याचे दिवस आले होते. सकाळी साडेचार वाजता मुंबईहून निघायचे आणि साडे दहाला कोर्टात खुर्ची पकडायची.
त्या दिवशी देखील असेच झाले.
आमच्या दाव्यावरचा वादविवाद सुरु व्ह्यायला अवकाश होता. मी वाट पहात बसले होते. हिंदी सिनेमामध्ये आपण जसे बघतो तसे काही चित्र नव्हते. साक्षीदाराला उभं रहाण्यासाठी लाकडी जाळीची फळी मात्र कोपऱ्यात उभी होती. त्या पलीकडे होता एक सात ते आठ वर्षांचा काळसर पण पांढरीशुभ्र दंतपंक्ती असलेला मुलगा.
"बाळा, तू कोणाकडे रहातोस?" न्यायाधीशांनी विचारले.
"मावशीकडे."
दोन वकील, न्यायाधीश, तो मुलगा आणि आम्ही वीस पंचवीस प्रेक्षक. त्या मुलाच्या आठ वर्षांच्या आयुष्याचे नाट्य आमच्यासमोर येत होते.

जन्माला त्या वेळी मुंबईतील लालबाग येथील कुठल्याश्या चाळीत तो त्याच्या आईबाबांबरोबर रहात होता. १०X१० ची एक खोली. तीन चार वर्षांपूर्वी आईबाबा अकस्मात देवाघरी गेले होते. त्याच्या पुढचे त्याचे दिवस तो कधी मावशीकडे तर कधी काकांकडे काढत होता. काका आणि मावशी कोकणातले.

आज कोर्टाला प्रश्न पडला होता तो त्याच्यावर ह्या अख्ख्या जगात कोणाचं जास्ती प्रेम आहे. काकांचं की मावशीचं.

"तू मावशीकडे असलास की तुझे काका तुला भेटायला येतात का?"
"मावशीकडे तू शाळेत जातोस का?"
"काका येताना तुझ्यासाठी काही भेटवस्तू आणतात का?"
"तुला कोणाकडे रहायला अधिक आवडतं?

प्रेक्षक वर्गात त्याच्या प्रत्येक उत्तरावर चेहेऱ्यावरचे भाव बदलणाऱ्या दोन व्यक्ती होत्या. काका आणि मावशी. कधी कपाळावर आठी तर कधी चेहऱ्यावर हसू.
"बाळा, तू कोणाला घाबरू नकोस. खरखरं काय ते आम्हांला सांग."

न्यायदेवता त्या दिवशी मुंबईतल्या १० X १० च्या खोलीत बसली होती.

Friday, 9 July 2010

अजून वेळ गेलेली नाही...

समजा, एक रिकामा पेटारा आपल्याला प्रत्येकाला देण्यात आला आहे.
रिकामा आहे, आपल्याला स्वतःला भरायचा आहे. छोट्या छोट्या डब्यांनी. डब्या कुलुपबंद किंवा फक्त झाकण लावलेल्या...हव्या तेंव्हा उघडता येणाऱ्या...किंवा कधीच उघडता न येणाऱ्या.
काही डब्यांत फुलपाखरं, तर काही डब्यांत सर्प. काही डब्यांत हिरेमाणके तर काही डब्यांत कोळसे. आता पेटाऱ्यात रिकामी जागा कमीच उरलीय. परंतु डब्या अजून खूप आहेत. अधिकाधिक येतच आहेत. कधी तुम्ही खास आणल्यात तर काही भेटवस्तू आहेत. भेट नेहमीच तुम्हाला आवडते असे नसते...पण मग ती नाकारता देखील येत नाही.

हा पँडोराचा पेटारा नाही. उघडला की साप, फुलपाखरे सर्वच मोकाट सोडणारा.
कारण हा तुमचा खास पेटारा आहे. अजूनही किल्यांचा छल्ला तुमच्या कमरेला आहे.

फक्त ज्या डब्या कधीच उघडल्या जाऊ नयेत त्यावर तुम्ही काही नाव टाकले आहे ना? की आत सगळाच पसारा आहे? वेड्यावाकड्या, कोंबलेल्या डब्या? एकावरही काही नाव नाही, निशाणी नाही. आपल्याला माहित आहे की जेंव्हा आपण घडवंची नीट रचून ठेवतो तेंव्हा त्यावर अधिक सामान आपण ठेवू शकतो. पण जर कशीही कोंबाकोंबी केलेली असेल तर जागा पुरणे अशक्य. आणि पुरत नाही म्हणून मोठा पेटारा आता कोणी आणून देणार नाही.

मग आता?
वाटतं, अजून वेळ गेलेली नाही. निदान नवीन डब्यांवर तरी नाव घालावीत. नाहीतर एक वेळ अशी येईल की अख्खा पेटारा उपडा करून रिकामा करावा लागेल. साप, पाली, मुंग्या, सरडे जसे बाहेर निघतील तशीच फुलपाखरे देखील उडून जातील. जळून खाक झालेले कोळसे जसे घरंगळतील तसेच हिरे देखील निसटून जातील.

मग स्मृतिभ्रंश निश्चित.

Thursday, 8 July 2010

कोरस

कोरस मध्येच बोलायचं.
म्हणजे अगदी हळू आवाजात सुरुवात करायची. आणि मग सगळ्यांनी आवाज, एकाच पट्टीत वाढवत न्यायचा. अगदी टिपेला. मग त्याच क्रमाने परत खाली खोलवर उतरवायचा. हे किती जणांनी करायचे? मोजदाद नाही. कोण हे आवाज करतंय, माहीतच नाही. कुठे बसलेत? कोण जाणे. दूरदूर, कधी टिपेला जाणारा तर कधी वातावरणात विरून जाणारा मंद ध्वनी.

कर्नाटकातील कुर्ग मधील जंगल. गर्द झाडी. मोजून चार दिवसाचं आमचं तिथे वास्तव्य.

खोडाला चिकटलेल्या सूक्ष्म, पोपटी मलमली पासून वेगवेगळ्या आकाराची आणि विविध पोत असलेली झुडूपे, रोपे, झाडे, वल्लरी, वृक्ष...
आकार...बोटाच्या पेरापासून, तळहात, कोपरापर्यंत, बोटांपासून खांद्यांपर्यंत... म्हणजे जी काही दोनचार झाडे आपण आपल्या रोजच्या आयुष्यात बघतो त्याच्या पलीकडचे वृक्ष. अॅलीस इन वंडरलॅड सारखी अजब प्रकारची गजब झाडे. नावं माहित नाहीत...गावं माहित नाहीत..तरी देखील परकी नाहीत.

आकाशाचा थांगपत्ता ह्या सगळ्या वृक्षवल्लरीत लागण्याचा अजिबात संभव नाही. त्यामुळे आकाश भरून आले आहे की काय म्हणून वर बघण्याची गरजच नाही. वरती काय ते भरून येईल आणि मग ओतून येईल!

काही दिवसांपूर्वी एक मैत्रीण सांगत होती, तिच्या अगदी घराबाहेर जंगल आहे. मी नाव घेईन तो किडा ती मला आणून देऊ शकते. आता नाव घ्यायला मला थोडी किड्यांची माहिती आहे? एक रातकिडा सोडल्यास माझे ज्ञान शून्य. मग मी त्या कोरस मध्ये गाणाऱ्या किड्यांना नाव देऊन टाकलं. पाणकिडा! कारण तो म्हणे पावसाच्या मोसमात अशी कुठे अज्ञानात बसून गानसमाधी लावतो. एकटादुकटा नाही. लवाजमा घेऊनच.
त्या सुरांच्या तालावर, गर्द झाडांच्या सान्निध्यात जर पद्मासन घालून ओम म्हणत ध्यान लावलं, तर समाधी नक्कीच लागून जावी...पार अनंतात.

खूप वर्षांपूर्वी एकदा वसंत देसाईंनी आम्हां लहान मुलांना शिवाजी पार्क वर जमा केलं होतं...आणि काही गाणी म्हणवून घेतली होती...कोरसमध्ये. संपूर्ण मैदान फुलून गेलं होतं. बालदिनाच्या दिवशी. आणि मग आमच्यावर विमानातून पुष्पवृष्टी केली गेली.

आम्ही लावलेला कोरस, ह्या पाणकिड्यांइतका तालात होता की नाही मला आता शंकाच येतेय!

ह्या रागदारीवर देखील होते फुटलेल्या आकाशातून वृष्टी!
जलधारांची! कोरस अधिक जोशात. अधिक ताळमेळात.
टिपेला पोचणारा...हळुवार विरून जाणारा...
पुन्हा चढत जाणारा...टिपेला पोचणारा...
हळुवार विरून जाणारा...

मिले सूर मेरा तुम्हारा...

नाक

सरळ. बसकं. फताडं
तरतरीत. चाफेकळी. अपरं.
रडकं.
गळकं.
मुरडणारं.
उडवणारं.
मत मांडणारं.
खिजवणारं.
वर्तुळाकार.
अर्धवर्तुळाकार.
चकाकतं.
शेंबडं. शिंकरणारं.
नाकाबंदी झालेलं.
चोचीसारखं.
उग्र. नाजूक.
फुगरं. धर्मेंद्रासारखं.
दोन भिंगांची घसरगुंडी करणारं.
थरथरतं.
जिवंत.
धारधार.
बाबांचं.

शांतताप्रिय बाबा कापसाचे बोळे कानात घालत असत.
तासंतास पुस्तकांत मान खुपसून बसत.

दोन कापसाचे बोळे...
त्यांच्या सावळ्या नाकात चांगले नाही दिसले.

वस्तू तीच...इंद्रिय वेगळं.
मग तेच नाक हृदयात घुसून राहिलं.

पुढचं आयुष्य पोरकं.

Wednesday, 7 July 2010

बी

आजतागायत आयुष्य भिजत घातलं होतं.
आता उपसून ठेवलंय.
बघू, मोड येतात...

की, बी वांझोटं निघतं.